Dialoger:
Dialog 1: Ei ung jente oppsøker helsesykepleier.
Introduksjon: Jenta vil snakke om situasjonen hjemme med helsesykepleier.
Helsesykepleier: Hei! Så fint at du kom innom. Er det noe jeg kan gjøre for deg?
Jente: Det er foreldrene mine. De maser hele tiden, og jeg får ikke være i fred. Jeg blir kjempelei.
Helsesykepleier: Jeg skjønner at det kan være vanskelig. Hva maser de mest om?
Jente: Alt! Klærne mine, hvem jeg er venner med, og hvor lenge jeg kan være ute om kvelden. Og skjermbruk, selvfølgelig. De tror jeg sitter og ser på “farlige ting”, men jeg gjør jo ikke det.
Helsesykepleier: Det høres ut som dere er ganske uenige akkurat nå.
Jente: Ja! Jeg vil bestemme mer selv. Jeg er snart voksen. Jeg vil bestemme hva jeg har på meg, og hvem jeg henger med.
Helsesykepleier: Det er helt normalt å ville bestemme mer i tenårene. Det er en del av å bli mer selvstendig.
Jente: Men de hører ikke på meg. De bare sier «Nei, nei, nei.»
Helsesykepleier: Jeg forstår at det føles frustrerende. Samtidig forstår jeg også foreldrene dine. De er redde for deg, og de vil passe på at du er trygg.
Jente: De må jo stole på meg! Jeg gjør ikke noe galt!
Helsesykepleier: Ja, tillit er viktig. Men noen ganger trenger foreldre tid for å kjenne seg trygge. Det kan også være forskjeller mellom hvordan det er å være ungdom i Norge og i landet de kommer fra.
Jente: Det sier de også … At det er annerledes, men jeg lever jo her.
Helsesykepleier: Nettopp. Dere har kanskje litt ulike perspektiver. De vil beskytte deg, og du vil ha mer frihet. Det er vanlig i mange familier med to kulturer.
Jente: Så hva skal jeg gjøre da?
Helsesykepleier: Jeg tror det kan hjelpe om dere snakker sammen om grenser og frihet på en rolig måte. Ikke når dere er sinte, men når dere har tid og det er god stemning. Du kan for eksempel forklare hvilke valg som er viktige for deg å ta selv, og hvorfor. Så kan foreldrene dine forklare hva de er redde for.
Jente: Kanskje … men jeg vet ikke om de vil høre.
Trykk her for å se ordliste
Helsesykepleier: Медсестра по школьному здоровью / Медсестра зі шкільної медицини
En sykepleier som jobber med helse og trivsel for barn og unge på skolen.
Медсестра, яка працює з питаннями здоров’я та добробуту дітей і підлітків у школі.
Mas: Нытьё; постоянные просьбы / Нагання; постійні прохання
Når noen sier det samme mange ganger og prøver å presse deg til å gjøre noe.
Коли хтось багато разів повторює те саме і намагається змусити тебе щось зробити.
Uenig: Не согласен / Не згоден
Når man ikke mener det samme som en annen person.
Коли люди мають різні думки і не погоджуються одне з одним.
Selvstendig: Самостоятельный / Самостійний
Når man klarer ting alene og kan ta egne valg.
Коли людина може робити щось сама і приймати власні рішення.
Tillit: Доверие / Довіра
Å tro at noen er ærlige og gjør det rette.
Віра в те, що людина чесна і робить правильно.
Dialog 2: Far og datter
Introduksjon: Far og datter øvelseskjører
Far: Det går bra dette, vennen. Husk å se langt frem i veien. Du kjører trygt og fint.
Datter: Takk, pappa. Det er faktisk litt hyggelig å være her i bilen med deg. Du og mamma maser sånn hjemme.
Far: Ja det blir kanskje litt mye mas. Vi er bare glade i deg og vil at du skal være trygg.
Datter: Dere blander dere i alt. Klærne mine, hvem jeg er venner med, hvor lenge jeg kan være ute … og skjermbruk! Jeg føler at dere ikke stoler på meg. Jeg er snart voksen. Jeg vil bestemme mer selv.
Far: Det forstår jeg. Å bli eldre betyr mer frihet, men det betyr også mer ansvar. Akkurat som når du kjører bil og du får mer kontroll, men du må også være mer oppmerksom.
Datter: Ja … kanskje. Men hvorfor må dere bestemme hvem jeg er venner med?
Far: Vi vil ikke bestemme, men vi bryr oss om hvem som påvirker deg. Vi kjenner ikke alle vennene dine like godt. Vi vokste opp i et annet land, med andre regler og mindre frihet for ungdom. Noen ganger glemmer vi at ting er annerledes her i Norge.
Datter: Det merkes.
Far: Da foreslår jeg at vi setter oss ned en kveld og snakker rolig, om klær, venner, ute-tider og skjerm. Vi kan høre på deg, og du kan høre litt på oss.
Datter: Ja … det hadde vært fint. Jeg vil ikke at vi skal krangle hele tiden.
Far: Det skal vi få til sammen. Og nå – brems litt før svingen!
Trykk her for å se ordliste
Øvelseskjøre: Учиться водить (на практике) / Їздити на навчальній практиці
Kjøre bil sammen med en voksen for å lære å bli sjåfør.
Їздити з дорослим, щоб навчитися керувати автомобілем.
Skjermbruk: Использование экрана / Використання екрана
Tiden man bruker foran mobil, PC eller nettbrett.
Час, який людина проводить перед телефоном, комп’ютером або планшетом.
Å henge med: Тусоваться с кем-то / Проводити час з кимось
Være sammen med venner på en avslappet måte.
Бути разом з друзями у невимушеній атмосфері.
Påvirke: Влиять / Впливати
Å få noen til å tenke eller gjøre noe på en bestemt måte.
Змушувати когось думати або діяти певним чином.
Oppmerksom: Внимательный / Уважний
Når man følger godt med og legger merke til ting.
Коли людина добре стежить за тим, що відбувається, і помічає деталі.
Leseforståelse:
Luketekst:
Diktat:
Noen av rettighetene tenåringer har i Norge er:
1. Rett til å bli hørt
- Barn og unge har rett til å si sin mening i saker som gjelder dem.
- De skal bli lyttet til av foreldre, skole og offentlige tjenester.
(Barnekonvensjonen §12)
2. Rett til utdanning
- Alle har rett til grunnskoleopplæring.
- De har også rett til videregående opplæring etter 10. trinn.
3. Rett til helsehjelp
- Tenåringer kan selv bestille time hos helsesykepleier.
- Fra 16 år kan de bestemme over egen helsebehandling i de fleste tilfeller.
4. Rett til privatliv
- De har rett til privat kommunikasjon (meldinger, mobiler osv.)
- Foreldre kan ikke fritt kontrollere alt, bare dersom de er bekymret for sikkerheten.
5. Rett til beskyttelse
- Rett til å være trygge hjemme, på skolen og på fritiden.
- Rett til beskyttelse mot mobbing, vold og diskriminering.
6. Rett til medbestemmelse
- Fra 12 år skal deres mening tillegges stor vekt i saker som gjelder dem.
- Fra 15 år kan de i noen saker bestemme selv (for eksempel religionsvalg).
7. Rett til å ha en jobb (med regler)
- Fra 13 år kan ungdom ha lett arbeid eller små jobber.
- Fra 15 år kan de ta vanlig deltidsjobb (med klare arbeidstidsregler).
Kort oppsummert:
- De har rett til informasjon og beskyttelse.
- De har plikt til å følge lover og regler.
- De har muligheter til å påvirke egen framtid.
- De skal bli hørt, og de har rett til trygghet og hjelp.
(ung.no)
Trykk her for å se ordliste
Balansert: Сбалансированный / Збалансований
Når noe er i god balanse; ikke for mye og ikke for lite.
Коли щось у хорошому балансі; ні занадто багато, ні занадто мало.
Tilstrekkelig: Достаточный / Достатній
Nok av noe; det man har er tilstrekkelig.
Коли чогось вистачає; того, що є, достатньо.
Skjermfri: Без экрана / Без екрана
Uten bruk av mobil, PC eller nettbrett.
Без використання телефону, комп’ютера чи планшета.
Forbilde: Образец для подражания / Приклад для наслідування
En person vi ser opp til og ønsker å lære av.
Людина, на яку ми рівняємося і хочемо вчитися.
Vane: Привычка / Звичка
Noe vi gjør ofte, nesten uten å tenke.
Те, що ми робимо часто, майже не замислюючись.
Innstillinger: Настройки / Налаштування
Valg man kan endre på en mobil, app eller datamaskin.
Параметри, які можна змінити на телефоні, у застосунку чи на комп’ютері.
Varslinger: Уведомления / Сповіщення
Meldinger som dukker opp på skjermen for å gi informasjon.
Повідомлення, які з’являються на екрані, щоб надати інформацію.
Foreldreansvar: Родительская ответственность / Батьківська відповідальність
Ansvar foreldre har for barnets trygghet og utvikling.
Відповідальність батьків за безпеку та розвиток дитини.
Skjermaktivitet: Экранная активность / Екранна активність
Det man gjør på en skjerm, som spill, videoer eller sosiale medier.
Те, що людина робить перед екраном: ігри, відео чи соціальні мережі.
Skjermvettregler: Правила разумного пользования экраном / Правила розумного користування екранами
Råd for hvordan man bruker skjerm på en smart og trygg måte.
Поради про те, як користуватися екранами розумно й безпечно.